|
Onderstaande tekst is een herneming van de bijdrage van Rudi Mannaerts verschenen in 'Madonna: Beelden van Maria in de Antwerpse binnenstad', Antwerpen, 2002, p. 35-45.
Met de 'Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwebeelden' of 'Madonna's' worden verstaan de openbare beelden, groot of klein, waarbij Maria de meest in het oog springende figuur is. Een calvariegroep waarbij Maria haar gekruisigde Zoon 'slechts' ter zijde staat, wordt er dus niet bij gerekend. Een aantal bijbelse reliëfs waarin Maria ook optreedt en die soms fungeren als huisnaamplaat, komen evenmin aan bod. Zit- of staanplaats
Bij de Antwerpse Lieve-Vrouwebeelden valt een onderscheid te maken volgens de standplaats. De meeste opvallende beelden zijn te vinden bij burgerhuizen: tegen de vlakke gevel of op de hoek, op een sokkel of in een nis. Soms ontdek je een kleine Madonna op de deurmakelaar of zelfs een enkele keer als windwijzer. Daarnaast was er geen gang of steeg die niet een bescheiden kapelletje tegen een muur als aandachtspunt had. Al viel het kleine Mariabeeldje op afstand niet in detail te analyseren, het was de herkenbare focus die vaak reeds in het vizier lag vanaf de ingang van de binnenplaats. Tenslotte zijn er de monumentale beelden die dienden ter bekroning van een pompzuil, vrijstaande op een plein of tegen een gevel.
De standplaatsen tegen een gevel lenen zich beter voor een staand beeld, dat vooral frontaal bekeken wordt en door zijn verticaliteit gemakkelijker past bij (en tussen) de ramen. Op een losstaande (pomp)zuil waar men omheen kan wandelen, past dan weer beter een zittende Madonna. Haar dan beperkter rugoppervlak wordt minder als een blinde achterwand ervaren en aan haar Kind kan meer bewegingsvrijheid worden gegeven.
Toch zijn er ook enkele zittende Madonna's ín gevels. Als men bij Spaanse poortjes de lichtopening aanwendt voor een diepe halfronde nis, dan wil de Madonna er ook wel bij gaan zitten, zoals aan de St.-Annakapel in de Keizerstraat of bij soortgelijke barokke nisbekroningen zoals aan de kapel van het St.-Elisabethziekenhuis. Maten
In de stegen of binnenplaatsen liet de financiële draagkracht van de arme bewoners geen creatie toe van een monumentaal beeld. Meer gefortuneerde Antwerpenaren die aan de straatzijde woonden lieten hun mogelijkheden blijken in soms weergaloze kunstwerken of heuse beeldengroepen, hetzij gemeenschappelijk als buur, vooral tijdens het Ancièn Régime, hetzij, nadien, als particuliere eigenaar. Zo variëren de afmetingen van de openbare Mariabeelden van ca. 25 centimeter in een eenvoudig kapelletje tot een gemiddelde van ca. 1,40 meter voor de grote. Enkele uitzonderingen reiken tot meer dan 3 meter omwille van de hoge (en voorname) positie die ze innemen zoals op het stadhuis aan de Grote Markt, en aan het banktorengebouw nabij de Meir.
|
