Inventarisnummer: 1.0343

Calvariegroep - Schrijnwerkersstraat 22

Diverse auteurs, 1710 en later (1977), hout (nu kunsthars) en natuursteen - Beschermd monument sinds 8 maart 1940

Beschrijving:

Het drieledige, in grijs en wit geschilderde voetstuk met plint, wordt gemarkeerd door de centrale, gebogen en bovenaan ingesnoerde sokkel voor het houten kruis met beschilderd, polyester Christusbeeld. De flankerende muurpartijen dragen de twee ingesnoerde sokkels van het beschilderde, houten Moeder-Gods- en Johannesbeeld, en aan de uiteinden de gespiegelde voluten waarop de beschilderde geknielde engelenbeelden rusten. De gebogen middenpenant van de centrale sokkel draagt drie chronogrammen die verwijzen naar de oprichting in 1710 en de heroprichting in 1814. <noot 4>

Restauratie in 2022:

In 2022 werd de Calvariegroep volledig gerestaureerd. Tijdens deze werken werd de achterliggende bakstenen constructie vervangen, de beelden gerestaureerd en het houten kruis door een nieuw exemplaar vervangen. 

  • 2022_RestauratieCalvarie1_Foto_Dries_Luyten
  • 2022_RestauratieCalvarie2_Foto_Dries_Luyten

Heraanleg 'Wilde Zee' omstreeks 1994:

Omstreeks 1994 werd de ‘Wilde Zee’ heraangelegd. De Calvariegroep bleef behouden, maar kreeg een nieuwe, vooruitgeschoven inplanting. <noot 1>

  • SchrijnwerkersstraatCalvarie2014detailsa
  • SchrijnwerkersstraatCalvarie2014detailsb
  • SchrijnwerkersstraatCalvarie2014detailsc
  • SchrijnwerkersstraatCalvariea2014
  • SchrijnwerkersstraatCalvarieb2012

Geschiedenis van het ontstaan van het beeld van 1710 tot 1977:

De Calvarie werd in 1710 door een godsvruchtig buurtgenootschap opgericht op de voormalige Wilde Zeebrug over de later overwelfde Lombardenvest <noot 1>. Het eerste Christusbeeld wordt toegeschreven aan Jacob Jozef Van der Neer (1718-1794). Het eerste Moeder-Gods- en Johannesbeeld is van de hand van Joannes De Greef (levensdata onbekend). Tijdens de Franse bezetting werd de beeldengroep verwijderd om in 1814 terug te verschijnen. In 1859 verving Jan-Baptist Peeters het Christusbeeld en Eugène De Plyn het Johannesbeeld. Théodore Koob, van wie werk bekend is uit het laatste kwart van de 19de en het eerste kwart van de 20ste eeuw, signeerde het vernieuwde Moeder-Godsbeeld, dat van omstreeks 1904 dateert<noot 3>. Koob kapte omstreeks 1904 ook de twee engelenbeelden, die aan de beeldengroep toegevoegd werden <noot 2>. In 1977 werden het houten kruis en Christusbeeld vernieuwd, het laatste door een kopie uit polyester door Jos Wilms (1930-1995). Het Christusbeeld uit 1859 van Jan-Baptist Peeters werd opgenomen in de verzameling van het Museum Vleeshuis.

 

• <noot 1> De vest werd overwelfd en vormt zo een deel van het ondergrondse ruienstelsel. Vroeger kon je via een deur in de muur waarop de Calvarie aangebracht was afdalen in de rui. Bij de laatste heraanleg van het plein is het monument iets vooruit gebracht, de rui-toegang erachter bestaat nog steeds.

• <noot 2> De engelen ontbreken op de oudste prentbriefkaarten, met foto's van kort voor 1900. Op fotografische prentbriefkaarten van onmiddellijk na de eeuwwisseling zijn ze aanwezig.

• <noot 3> Van de auteur die “Th. Koob Anvers” signeerde is werk bekend tussen het laatste kwart van de 19de eeuw en 1920. Een beeld van de H. Johannes de Doper in de abdij van Averbode (KIK, M273374) is op dezelfde manier gesigneerd. (Zie rechtse foto hieronder)

• <noot 4> Drie chronogrammen zijn te lezen op de voet van de Calvarie (Zie linkse foto hieronder)
"VICInI ChrIsto DoMIno" (de geburen aan Christus de Heer) (1720);
"Door gebUreLIJke LiefDe Is DIt opgereCht" (1710); en
"geDenCksChrIft Der hersteLLIng Van Dees KrUYs" (1814)

  • SchrijnwerkersstraatCalvarie2014signaturena
  • SchrijnwerkersstraatCalvarie2014signaturenb
 

Archief en literatuur:

Archief: Hs1491, [f° 50v°]
Iconografie: Fierlants 1860 (EHC, K 11889, ‘Monuments Religieux’, 14, “De Hoofdkerk”), zie ook: Goethem 1999, p. 150 (afb. 70), 354 (FE103); KIK, M62707, M62708, M62709 en M62710 (Turnhout)
Literatuur: Thyssen 1902, p. 207-208; Thyssen 1922, p. 175-176; Lattin 1950, p. 76-78; Bouwen 3na 1976, p. 313; Beeck 1978, p. 143; Ruyssevelt 2001, p. 41; Madonna 2002, p. 48, 128, 169; Madonna 2010, p. 201, 203
Referentie: vkb1.0343

Calvariegroepen afkomstig van een vroegere brug:

Driehespenstraat (aan Vleeshuis)
Korte Nieuwstraat
Schrijnwerkersstraat (Wilde Zee)

Andere calvariegroepen:

Kammenstraat (vml. Witzustersklooster)
Lange Nieuwstraat (zuidportaal Sint-Jacobskerk)
Paardenmarkt (Sint-Antoniuskerk, tuin pastorie)

 

Soort beeld: Calvarie / Kruisbeeld
Materiaal hoofdbeeld : Natuursteen, Kunststof
Beschermd: Ja
Is er een beheersplan: Ja
Beheersplan door : Overheid
Plaatsing jaartal: 1710
Sector: Sint Augustinus