Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Ossenmarkt (op plein)
Floris De Cuyper, 1947, natuursteen.
Beschrijving van het beeld:
Maria is gehuld in een wijde mantel die ook haar hoofd bedekt. Ze draagt haar Kind op de linkerarm, ondersteunt hem aan zijn voetje en laat haar hoofd tegen het zijne rusten. Jezus, gekleed, is vredig ingedommeld en ondersteunt zijn hoofd met de rechterarm. De tedere uitstraling van Maria en haar Kind vormt een scherp contrast met de strengere weergave in sommige barokke beelden, waar Maria indrukwekkend en triomfantelijk gekleed is, maar een strenge uitdrukking heeft.
Aan de arduinen pijler is een decoratieve lantaarn bevestigd en hij is verder voorzien van een medaillon met Maria-monogram aan de voorzijde en het jaartal 1716 aan de achterzijde. In de 19de en nog tot in de eerste decennia van de 20ste eeuw was er een grote stralenkrans achter het beeld aanwezig, zoals ook de vroegere Madonna van de Veemarkt er een had.
Restauratie in 2019:
In 2019 werd de Madonna, die hier reeds staat sinds 1946, door de stad gerestaureerd.
Het nieuwe beeld in 1946-1947:
Sinds 1946-1947 bekroont Maria deze pijler, die toen vernieuwd en naar het midden van het plein verplaatst werd. Dit natuurstenen beeld, vervaardigd door Floris De Cuyper (1875-1965), verving het exemplaar dat in 1814, na het Franse bewind, was teruggekeerd. Het beeld is gesigneerd met 'F. DE CUYPER' op de rechtervoetplaat en droeg vroeger op de voorzijde van de sokkel een herdenkingsopschrift: 'HEROPGERICHT DOOR DE / GEBUREN MEI 1947'. Het werd ingezegend op 26 mei 1947.
Het beeld sinds 1814:
Op 5 mei 1814, kort na het einde van de periode waarin het beeld onder het Franse bewind verborgen was gehouden, werd de Madonna op de Ossenmarkt als eerste van de Antwerpse madonnabeelden opnieuw geplaatst. Opmerkelijk genoeg is in de collectie van het fotomuseum één van de oudste Antwerpse foto's die van de Ossenmarkt met Madonna, gemaakt omstreeks 1850 door drukker-uitgever en fotopionier Joseph-Ernest Buschmann (1814–1853). Daarmee is het oudste gefotografeerde Antwerpse madonnabeeldtoevallig hetzelfde beeld dat in 1814 als eerste werd hersteld en teruggeplaatst (foto J.-E. Buschmann, ca. 1850, FotoMuseum Antwerpen).
In tegenstelling tot wat priester A. Thyssen later veronderstelde (zie hieronder), gaat het hier om een staande Onze-Lieve-Vrouw met Kind. Het oude beeld werd gerestaureerd door Pauwel-Marten Pompe (1742–1822), zoon van beeldhouwer Walter Pompe.
In 1921 werd het hoofd van het Jezuskind vernieuwd nadat het door ‘straatbengels’ was afgeworpen (Thyssen 1922: 249). Op een foto uit 1944 is te zien dat het beeld toen opnieuw onthoofd was.
Priester A. Thyssen beweert in zijn bespreking van het beeld op het plein dat een zittende Maria op de pomppijler van de Ossenmarkt te zien is op een schilderij van Peter Van Bredael (1629-1719) <noot 1 en noot2>. Helaas is op dit werk amper een pijler te ontdekken en ook geen Mariabeeld erbovenop (zie onderaan). Ook chronologisch is de situatie bedenkelijk. De waterput werd, naar men aanneemt, omgevormd naar een pomp in 1716. Dit is althans het jaartal dat op de pijler voorkomt. Laten we daarom even deze zittende Madonna voor fantasie houden.
• <noot 1> “Ossenmarkt. – 208. Pomp: Indien wij geloof moeten hechten aan de schilderij van P. Van Bredael, den Oude (1629-1719), welke het nummer 784 in ons Museum draagt, zou eertijds een zittend Mariabeeld deze pomp bekroond hebben; heden nochtans treft men er eene staande afbeelding aan, omvangen door eenen vergulden stralenkrans. (...).” [A. Thyssen, ‘Antwerpen vermaard door den eeredienst van Maria. (...)’, Antwerpen, 1902., p. 275]
• <noot 2> Peter Van Bredael, ‘De Oude Ossenmarkt te Antwerpen’, olieverf op doek, 134 × 190 cm - KMSKA inv. nr. 784.
- Archief: SAA, 18#21383 (Bouwaanvraag 29-06-1946); Hs1491, [f° 9r°]
- Iconografie: Peter Van Bredael, ‘De Oude Ossenmarkt te Antwerpen’, olieverf op doek, 134 × 190 cm, KMSKA inv. 784 (KIK, B102109); J.E. Buschmann (1814-1853) ‘De Ossenmarkt in Antwerpen’, ca. 1848-1850, FotoMuseum Antwerpen; KIK, B79468 (Ossenmarkt 1944; Het exemplaar geplaatst in 1814, inmiddels beschadigd: het hoofd van Jezus was afgebroken en in 1921 vervangen maar blijkt in 1944 alweer onthoofd).
- Literatuur: Thyssen 1902, p. 275; Thyssen 1922, p. 57, 249; Lattin 1933, p. 164; Lattin 1936, p. 200; Lattin 1948, p. 202; Lattin 1955, p. 234; Schepens 1981, p. 217; Ruyssevelt 2001, p. 77; Madonna 2002, p. 161; Tireliren 2006, p. 122-123; Madonna 2010, p. 167, 169
- Nieuwsbrief Vrienden van de Antwerpse Madonna's: nr. 6, (2005) 1, p. 5; nr. 21 (2014), p. 4, 5, 21
- Referentie: vkb1.0109
