Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Klapdorp 40, Mutsaardstraat

Maria: toegeschreven aan Michiel (I) Van der Voort, ca. 1715-1720, terracotta
Kind: onbekende beeldsnijder, hout. Duif in hout en stralenkrans in verguld hout. 
Console in Euville steen: Louis Jacobin, 1923, baldakijn in metaal

Beschrijving van het beeld: 

De sculptuur is vormgegeven als een samenhangende beeldengroep. De figuren rusten op een sokkel die bestaat uit een wolkenconsole, waarin een slang, een maansikkel en gevleugelde engelenkopjes zijn verwerkt. Het Jezuskind staat vóór Maria, aan haar rechterzijde, en doorboort met een kruisstaf de kronkelende slang onder hen. Boven de figuren, onder een troonhemel bekroond met een kruis, symboliseert een witte duif in een stralenkrans de aanwezigheid van de Heilige Geest. Onder de console hangt een lantaarn aan een sierlijk gesmede arm. Daarnaast zijn er detailopnames te zien van onder meer de duif met rode poten, de console, de kroon van Maria en het kind Jezus.

Herstel 2023 - 2026 : 

In 2023 werd de console en het Jezuskindje geraakt door een te kort afdraaiende vrachtwagen. Hierbij werd het hoofd van de slang met appel beschadigd en het Kindje van de console gereden. Ook van de Kruisstaf braken delen van het kruis bovenaan af. Het Jezuskindje, de kruisstaf en de losgekomen fragmenten van de console werden nadien zorgvuldig door de eigenaars van het pand bewaard.

Ze vroegen Noortje Cools om hen te helpen. Die nam het geheel grondig onder handen. Maria, de duif met stralenkrans en de console werden gereinigd, terwijl beschadigingen in de verflagen zorgvuldig werden geretoucheerd. De gebroken onderdelen ten gevolge van de aanrijding werden hersteld en opnieuw verlijmd. Het Jezuskindje werd ontdaan van de afbladderende verflaag, maar bleek te fragiel om verder te behandelen. Daarom werd gekozen voor een afgietsel in hars, als duurzamer alternatief. Ook de kruisstaf werd hersteld en opnieuw fraai verguld.

In maart 2026 werd het geheel opnieuw gemonteerd en op zijn plaats teruggebracht. Hopelijk blijft het beeld voortaan gevrijwaard van aanrijdingen en kan het opnieuw lange tijd ongestoord het straatbeeld sieren.

Restauratie 2008 - 2018 : 

In afwachting van de sloop en heropbouw van het pand werd de Madonna door studenten van de opleiding Conservatie/Restauratie (studio Steen) aan de Artesis Hogeschool Antwerpen, onder leiding van Caroline van der Star. Gedurende ongeveer tien jaar werkten een twintigtal studenten aan het project, waarbij zij praktijkervaring opdeden met materialen, stijlen, restauratietechnieken en de ontstaansgeschiedenis van het werk. Meer informatie hierover is te vinden in Nieuwsbrief nr. 27 van 2020.

De ontbrekende rechterhand, die rond het jaar 2000 verloren ging en niet bewaard was gebleven, werd gereconstrueerd. Daarbij werd, vergelijkbaar met het perspectief van een fotograaf, gezocht naar de juiste positie en proporties van arm en hand. Ook de stand van de vingers moest nauwkeurig worden afgestemd op de handpalm van Maria, evenals de lengte van de onderarm. Na het boetseren werd een mal gemaakt en werden hand en onderarm in kalkmortel gegoten, volgens een zorgvuldig bepaalde receptuur. Na een eerste poging werd in een volgend academiejaar door een andere studente een nieuwe versie geboetseerd en gegoten, met een overtuigender resultaat. Maria en Kind werden vervolgens afgewerkt met meerdere lagen olieverf.

Opvallend is dat Maria en Jezus op loden pootjes op de console staan. Dit is bewust zo uitgevoerd. Water kan hierdoor sneller verdampen, waardoor de verschillende materialen minder schade ondervinden.

In 2018 werd het beeld opnieuw geplaatst en in 2019 officieel ingehuldigd.

Vlaamse Monumentenprijs 2008 : 

In 2007 werd het hoekpand op nummer 40 gesloopt om plaats te maken voor een nieuwbouwproject. Het Madonnabeeld, samen met de luifel en de console, werd daarbij zorgvuldig verwijderd en – op uitdrukkelijk verzoek van Voor Kruis en Beeld – opnieuw geïntegreerd in de nieuwbouw.

Voorafgaand aan de sloop bezorgde Bart Van de Velde ons een geveltekening van het geplande project op de hoek van Klapdorp en de Mutsaardstraat. Met dit dossier stelde onze vereniging zich kandidaat voor de Vlaamse Monumentenprijs 2008 (zie Nieuwsbrief nr. 12, 2008, p. 16), een onderscheiding van de Vlaamse overheid. In die kandidatuur werd de werking van onze vereniging uitgebreid toegelicht, met bijzondere aandacht voor het behoud en de integratie van historisch erfgoed in een hedendaagse context – een principe dat in dit project duidelijk tot uiting komt.

Restauratie in 1922: 

Tot 1922 hing deze beeldengroep aan het tegenoverliggende hoekhuis. Toen de instabiel geworden console een risico vormde op instorten, werd het geheel verwijderd en vakkundig gerestaureerd door Louis Jacobin (1884–1943). Hij vervaardigde een nieuwe wereldbolconsole in Euville-steen (gesigneerd en gedateerd “JACOBIN 1923 ANTW”) en zorgde ervoor dat de groep werd geplaatst tegen de gevel van het huis met nummer 40, waar ze beter beschermd is tegen slagregen. Vermoedelijk werden ook de luifel en de lantaarn met arm in die periode vernieuwd. De huidige, vrij eenvoudige lantaarn is een latere vervanging uit circa 1986, toen ook het beeld werd herschilderd (zie Foto Coolens nv, vermoedelijk 1992 – Archief VKB).

Reeds tijdens de restauratie van 1922–1923 werd vastgesteld dat de sculpturen uit verschillende materialen bestaan: een terracotta Mariabeeld werd gecombineerd met een Jezuskind in eikenhout, met een duidelijk kwaliteitsverschil tussen de figuren. Het Jezuskind lijkt door een minder bekwame hand te zijn gesneden, waardoor enkel het Mariabeeld (zij het met enige twijfel) aan Michiel (I) Van der Voort (1667–1737) kan worden toegeschreven. Dit wijst mogelijk op een latere vervanging van het kind, of op een latere samenstelling van de groep, al dan niet met een gewijzigde betekenis.

Archief en literatuur:

• Iconografie: KIK, B029985 (1942)
• Archief: Hs1491, [f° 5r°]
• Literatuur: Thyssen 1902, p. 299; Thyssen 1922, p. 58, 278; Bouwen 3nb 1979, p. 177-178; Schepens 1981, p. 198; Madonna 2002, p. 149; Madonna 2010, p. 105
  Nieuwsbrief Vrienden van de Antwerpse Madonna's:pdfnr. 1, (2002) 2, p. 9; pdfnr. 9 (2006) 2, p. 13; pdfnr. 10 (2007) 1, p. 13; pdfnr. 12 (2008) 1, p. 16; pdfnr 27 (2020) 1, p.9-13. Dit laatste artikel geeft alle details over de jarenlange restauratie door de academie onder leiding van Caroline van der Star.
• Aanvullende literatuur: Tralbaut 1949, p. 356-357
• Referentie: vkb1.0285

Hieronder: Diverse fases in de conservatiebehandeling, stockage in het atelier in een beschermkist, Maria heeft haar rechterarm niet meer;
Verfafname en demontage van de gebroken delen.