Onze-Lieve-Vrouw met Kind - Wiegstraat 3
Beeldsnijder onbekend, 18de eeuw (voor 1780), hout.
Het pand is aangeduid als vastgesteld bouwkundig erfgoed: Winkelhuis in neoclassicistische stijl met 18de-eeuws Mariabeeld. Deze vaststelling is geldig sinds 29-03-2019.
Beschrijving van het beeld:
Deze Madonna trekt nauwelijks de aandacht in de smalle winkelstraat, maar is hier al sinds minstens 1780 aanwezig. Ze wordt vermeld op de gevel van 'De Roode Catte', waar ze wordt omringd door een geschilderd landschap en een omlijsting van lelies. Tijdens een verbouwing in 1901 kreeg ze een nieuwe plek in een rondboognis, centraal in de vernieuwde gevel.
Maria draagt een scepter in haar rechterhand en houdt Jezus op haar linkerarm. Terwijl zij toekijkt, drukt het kind met zijn kruisstaf de kop van een slang neer. Maria is gehuld in een rijk gedrapeerde mantel en staat op een apocalyptische maansikkel. Ze vertrapt de slang — met een appel in de bek — die zich om haar voeten kronkelt. De sokkel waarop ze staat heeft de vorm van een wereldbol, met daarop de verdeling van de continenten zoals die in het Westen bekend was vóór de ontdekking van Amerika. Enkel Azië, Europa en Afrika zijn weergegeven. Rondom zweven drie gevleugelde engelenhoofdjes, symmetrisch geplaatst, twee aan weerszijden, één onderaan. Boven Maria vliegt de duif als symbool van Gods Geest, opvallend zonder stralenkrans.
In analogie met het beeld aan de Sleutelstraat 33 kan dit werk mogelijk aan dezelfde maker worden toegeschreven, of op zijn minst afkomstig zijn uit hetzelfde atelier.
Restauratie in 2017:
In 2017 nam Jeroen Boel het beeld opnieuw onder handen, aangezien het inmiddels sterk vervuild was geraakt. Voor de restauratie werd het beeld tijdelijk van de gevel verwijderd. Midden juli was de restauratie afgerond en op 30 juli werd het beeld teruggeplaatst in de nis.
Restauratie in 2006:
Midden 2006 onderwierp Jeroen Boel dit beeld aan een restauratie. Het beeld had jarenlang geen aandacht gekregen en zag er stoffig en vervuild uit, maar vertoonde nog duidelijke sporen van polychromie. De houten sculptuur, uit één stuk gesneden, bleek in de loop der tijd zo'n 30 à 40 overschilderingen te hebben ondergaan. Analyse van de verflagen, gecombineerd met historisch beeldmateriaal — waaronder een foto uit 1934 waarop het beeld volledig wit oogt — maakte duidelijk dat de aanwezigheid van polychromie geen constante was. De afwisseling tussen kleur en wit zorgde voor een onsamenhangend beeld van de oorspronkelijke afwerking.
Uiteindelijk werd ervoor gekozen om de sculptuur egaal wit te schilderen. Kleur- en goudaccenten werden beperkt tot enkele elementen: de wereldbol, de maansikkel en de slang. Daarnaast herstelde de restaurator de oorspronkelijke opstelling met de kruisstaf in de handen van Jezus en de scepter voor Maria. In het verleden was de afgebroken kruisstaf tijdelijk aan Maria toevertrouwd, bij gebrek aan haar eigen scepter. Tot slot kregen zowel Maria als Jezus een nieuwe, frisse kroon.
Links: in het restauratieatelier vóór de eerste behandeling (foto Jeroen Boel, 2006); Rechts: de afname van de Madonna begin juni 2017.
Geen monument, een gemiste kans?
Dit beeld is in de jaren 1970-1980 niet als monument beschermd en dat is een onbegrijpelijke omissie. Het hoort zeker thuis in de reeks van de andere objecten die toen, omwille van hun cultuurhistorische en/of esthetische waarde, wel voor dergelijk statuut werden weerhouden.
Zie voor de specifieke problematiek van de bescherming van dit soort patrimonium: M. Manderyck, "Monumentale Madonna’s, beschermd bezit? Aspecten van wet-, decreet- en regelgeving in historische context", in: 'Madonna. Beelden van Maria in de Antwerpse binnenstad', Antwerpen 2002, p. 127-131.
Archief: SAA, 1901#244 (Bouwaanvraag: 20-02-1901, Wiegstraat 3, verbouwen door F. Claes voor Nelemans; Bevat tekening gevel met ingetekende Madonna en lantaarn); Hs1491, [f° 12r°]
Iconografie: SAA, FOTO-OF#04477 (SA035080; anno 1934)
Literatuur: Thyssen 1902, p. 213; Thyssen 1922, p. 179; Bouwen 3nb 1979, p. 551; Schepens 1981, p. 105; Madonna 2002, p. 174; Madonna 2010, p. 237
Nieuwsbrief Vrienden van de Antwerpse Madonna's: nr. 6 (2005) 1, p. 16; Idem, nr. 8, (2006) 1, p. 13
Hieronder: de geïllustreerde bouwaanvraag uit 1901 (SAA, 1901#244)
Referentie: vkb1.0174
