Nu de examens volop bezig zijn, zetten we de Madonna van de Ossenmarkt in de kijker. In het hart van de Universiteitsbuurt waakt zij over een plein dat tijdens het academiejaar bruist van de ontmoetingen, gesprekken en ontspanning, maar tijdens de examenperiode een heel andere sfeer uitademt. Dan vullen de terrassen en bankjes zich met studenten die nog snel notities overlopen, elkaar moed inspreken of even ontsnappen aan de stress van de examens.
Sinds 1716 prijkt deze staande Madonna met Kind, omgeven door een vergulde stralenkrans, op de Ossenmarkt. Als eerste van alle Antwerpse Madonna's keert het na het Franse revolutionaire bewind terug 'uit de schuilkelder' op 5 mei 1814, om 5 uur in de ochtend (!). Van deze Madonna bestaat een uitzonderlijke fotografische getuigenis. Omstreeks 1850 maakte fotopionier Joseph-Ernest Buschmann (1814–1853) een opname van de Ossenmarkt die niet alleen tot de vroegste Antwerpse stadsgezichten behoort, maar ook de oudste bekende foto is waarop een Antwerpse Madonna voorkomt. Buschmann richtte zijn camera naar de Lange Winkelstraat en fotografeerde vermoedelijk vanaf het belvédère van zijn woning op de hoek van de Korte Winkelstraat en de Lange Sint-Annastraat.
Het oorspronkelijke beeld werd doorheen de tijd meermaals hersteld. In 1921 moest het hoofd van het Jezuskind worden vernieuwd nadat het door straatbengels was vernield. Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog was de Madonna echter zo zwaar beschadigd dat men besloot zowel het beeld als de zuil te vervangen. Op initiatief van de buurtbewoners vervaardigde beeldhouwer Floris De Cuyper (1875–1965) een nieuwe Madonna. Tegelijk werd een nieuwe arduinen pijler opgericht, die meer naar het midden van het plein werd verplaatst. Het vernieuwde monument werd op 26 mei 1947 ingezegend.
De huidige Madonna toont een tedere Maria, gehuld in een ruim vallende mantel die ook haar hoofd bedekt. Zij draagt het Kind op haar linkerarm, ondersteunt het aan een voetje en laat haar hoofd liefdevol tegen het zijne rusten. Het geklede Jezuskind slaapt vredig en steunt zijn hoofd op zijn rechterarm. Aan de arduinen pijler is een sierlijke lantaarn bevestigd. Verder draagt hij aan de voorzijde een medaillon met Maria-monogram en aan de achterzijde het jaartal 1716, als herinnering aan de eerste oprichting van het beeld. In de 19de en nog tot in de eerste decennia van de 20ste eeuw was er een grote stralenkrans achter het beeld aanwezig, zoals ook de vroegere Madonna er een had.
Foto 1: ‘De Ossenmarkt in Antwerpen’ van ca. 1850 (zicht naar het westen), door Joseph Ernest Buschmann (1814-1853). FotoMuseum Antwerpen, afdruk op zoutpapier, collectienummer: P1977_0034_0007; Foto 2: De Ossenmarkt met Madonna op een pijler van ca. 1890-1900 (zicht naar het oosten), door een onbekend fotograaf. Rechts achteraan de woning van Buschmann met het belvédère. 20ste-eeuwse afdruk van een historisch origineel, verz. Wim Strecker; Foto 3, 4, 5, 6 : De Madonna zoals die er nu staat; Foto 7, 8: Sfeerbeelden van het studentenplein in het jaar 2009
